वाक्प्रचार

वाक्प्रचाराचा अर्थ त्यातील शब्द जे सांगतात त्यापेक्षा वेगळा असतो, आणि तो ठरलेला असतो: त्यातील एकही शब्द बदलता येत नाही. "A bolt from the blue" चे "a bolt from the sky" होत नाही.

1. रोजच्या प्रतिमांवरून आलेले वाक्प्रचार. a bolt from the blue (अचानक बसलेला धक्का), to smell a rat (संशय येणे), to bell the cat (धोक्याचे काम अंगावर घेणे), in cold blood (थंड डोक्याने व निर्दयपणे), a wild goose chase (निष्फळ शोध).
2. क्रियापदावर आधारित वाक्प्रचार. to make both ends meet (मिळकतीत भागवणे), to turn a deaf ear (ऐकून न घेणे), to keep one's fingers crossed (उत्सुकतेने चांगल्याची आशा करणे).
3. शब्दशः वाचल्यास फसवणारे वाक्प्रचार. to eat humble pie (चूक कबूल करून माफी मागणे), to pull someone's leg (थट्टा करणे), to give someone the cold shoulder (दुर्लक्ष करणे).
4. जवळपास सारखे दिसणारे पण वेगळे वाक्प्रचार. at large (मोकाट, न सापडलेला), at length (सविस्तर), at last (अखेरीस); in time (वेळेत, आधीच) आणि on time (नेमक्या वेळी).

सर्वात सामान्य चूक म्हणजे शब्दशः भाषांतर करणे — मग ते "to bell the cat" चा शब्दशः अर्थ घेणे असो किंवा "हात दाखवून अवलक्षण" यासारखा मराठी वाक्प्रचार जसाच्या तसा इंग्रजी शब्दांत मांडणे असो. वाक्प्रचारांचे भाषांतर होत नाही; त्यांना समकक्ष वाक्प्रचार शोधावा लागतो.

तपासण्याची पद्धत: निवडलेला अर्थ वाक्यात ठेवून ते साध्या भाषेत वाचा. "The news of his sudden death came as a complete shock" हे वाक्य नीट अर्थपूर्ण वाटते, यावरून निवड बरोबर असल्याची खात्री होते.

वाक्प्रचार ठरलेला असतो — एकही शब्द बदलता किंवा जोडता येत नाही · अर्थ लाक्षणिक, शब्दशः कधीच नाही · गोंधळात टाकणारे संच एकत्र पाठ करा: at large / at length / at last, in time / on time · अर्थ वाक्यात परत ठेवून खात्री करा

वाक्प्रचाराचा अर्थ काय? "The announcement of his transfer came as a bolt from the blue." पर्याय: (a) हवासा वाटणारा दिलासा (b) पूर्णपणे अनपेक्षित असा धक्का (c) खूप आधीपासून अपेक्षित असलेली घटना (d) किरकोळ त्रास. → (b). पडताळणी: अर्थ जागी ठेवून वाक्य वाचा — "बदलीची घोषणा हा पूर्णपणे अनपेक्षित धक्का ठरली" हे अर्थपूर्ण वाटते; याउलट (c) हा पर्याय "bolt" या शब्दाच्या अनपेक्षितपणाच्या अर्थालाच छेद देतो.