उतारा-रिक्त जागा (Cloze)

Cloze चा उतारा म्हणजे काही शब्द काढून टाकलेला एकसंध युक्तिवाद असतो. रिकाम्या जागा एकामागोमाग एक भरत जाणे हेच गुण गमावण्याचे मुख्य कारण ठरते.

1. काहीही भरण्यापूर्वी संपूर्ण उतारा एकदा शेवटपर्यंत वाचा. विषय आणि लेखकाचा दृष्टिकोन कळणे आवश्यक असते; रिकाम्या जागेनंतरचे वाक्यच अनेकदा उत्तर ठरवते.
2. व्याकरणाच्या जागा. शेजारचे शब्द पाहा: preposition नंतर नाम किंवा -ing रूप लागते; नामाच्या आधी विशेषण किंवा निर्धारक लागतो; क्रियापद कर्त्याशी जुळले पाहिजे व परिच्छेदाच्या काळाशी सुसंगत हवे.
3. जोडशब्दांच्या जागा. आधी वाक्याची दिशा ठरवा: विरोध (however, although, yet), भर (moreover, besides), कारण (because, since), परिणाम (therefore, hence), उदाहरण (for instance).
4. शब्दसंग्रहाच्या जागा. केवळ अर्थ जुळून चालत नाही; इंग्रजी शब्द ठरलेल्या सोबतीनेच येतात. पाऊस heavy असतो, big नाही; निर्णय take किंवा make करतात, do करत नाहीत; लक्ष pay करतात.

सर्वात सामान्य चूक म्हणजे प्रत्येक रिकामी जागा स्वतंत्र प्रश्न मानणे. दुसरी सर्वात सामान्य चूक म्हणजे शब्दकोशातील समानार्थी शब्द निवडणे जो त्या सोबतीत बसत नाही — "a strong rain" हे समजते, तरीही चूक आहे.

उत्तर तपासण्याची पद्धत: निवडलेला शब्द भरून ते वाक्य आणि त्यापुढचे वाक्य मनातल्या मनात वाचा. दोन्ही वाक्ये एकाच दिशेने युक्तिवाद करत असतील, तर निवड सुरक्षित आहे.

पहिली जागा भरण्यापूर्वी संपूर्ण उतारा वाचा · व्याकरणाच्या जागा: preposition → नाम/-ing, कर्ता-क्रियापद सुसंगती, परिच्छेदात एकच काळ · जोडशब्दांच्या जागा: आधी विरोध / भर / कारण / परिणाम ठरवा · शब्दसंग्रहाच्या जागा: शब्दकोशातील अर्थापेक्षा ठरलेली सोबत महत्त्वाची (heavy rain, take a decision, pay attention)

रिकामी जागा भरा: "The scheme was launched with great publicity in 2015. ____, very few farmers have actually benefited from it." पर्याय: Therefore / However / Moreover / Similarly. → However. पहिले वाक्य सकारात्मक व दुसरे नकारात्मक आहे, म्हणजे उताऱ्याची दिशा वळते; तिथे विरोध दर्शवणारा जोडशब्दच बसतो. पडताळणी: "Therefore" घालून दोन्ही वाक्ये वाचा — मोठा गाजावाजा हेच कमी लाभाचे कारण ठरेल, असा युक्तिवाद लेखक करत नाही.