दिशाज्ञान

प्रश्न वाचण्यापूर्वी कच्च्या कागदाच्या कोपऱ्यात लहानशी दिशादर्शक खूण काढा: वर उत्तर, खाली दक्षिण, उजवीकडे पूर्व, डावीकडे पश्चिम. मग प्रवास टप्प्याटप्प्याने रेखाटा आणि प्रत्येक वळणानंतर तोंड कोणत्या दिशेला आहे ते नोंदवा.

1. निव्वळ स्थानांतर. उत्तर-दक्षिण हालचाली एकमेकांतून वजा करा आणि पूर्व-पश्चिम हालचाली एकमेकांतून वजा करा; शेवटी प्रत्येक अक्षावर एकच हालचाल उरते. सरळ रेषेतील अंतर हे कर्ण असते, म्हणून ३-४-५, ५-१२-१३ व ६-८-१० या जोड्या तयार ठेवा.
2. वळणांनंतरची दिशा. उजवीकडे वळणे म्हणजे घड्याळाच्या दिशेने ९०°, आणि डावीकडे वळणे म्हणजे घड्याळाच्या उलट दिशेने ९०°. बाणाची खूण शेवटी नव्हे तर प्रत्येक सूचनेनंतर करा.
3. सावल्या. सकाळी सूर्य पूर्वेला असतो, म्हणून सावली पश्चिमेकडे पडते; संध्याकाळी सूर्य पश्चिमेला असतो व सावली पूर्वेकडे पडते. दुपारी सावली दिशा ठरवण्याइतकी मोठी नसते.
4. व्यक्तीचा डावा व उजवा हात. हे नेहमी त्या व्यक्तीच्या तोंडाच्या दिशेवरून ठरतात, तुमच्या जागेवरून नाही.

सर्वात सामान्य चूक म्हणजे चालणारी व्यक्ती मागे वळल्यानंतरही डावा-उजवा स्वतःच्या दृष्टिकोनातून ठरवणे. एकदा व्यक्तीचे तोंड दक्षिणेकडे झाले की तिचा डावा हात पूर्वेकडे असतो, पश्चिमेकडे नाही. ही चूक टाळण्याची पद्धत: प्रत्येक वळणानंतर तोंडाचा बाण नव्याने काढा आणि पुढचा डावा-उजवा त्याच बाणावरून वाचा.

हेही लक्षात ठेवा: सरळ रेषेतील अंतर हे एकूण चाललेल्या अंतरापेक्षा नेहमी कमी आणि कोणत्याही एका टप्प्यापेक्षा जास्त असते — ही तपासणी आकडेमोडीतील चूक एका सेकंदात पकडते.

आधी दिशादर्शक खूण काढा: वर उत्तर, खाली दक्षिण, उजवीकडे पूर्व, डावीकडे पश्चिम · उजवे वळण = घड्याळाच्या दिशेने ९०°, डावे = घड्याळाच्या उलट दिशेने · प्रत्येक अक्षावरील निव्वळ हालचाल काढा, मग अंतर = √(अ² + ब²); ३-४-५, ५-१२-१३, ६-८-१० तयार ठेवा · सकाळी सूर्य पूर्वेला → सावली पश्चिमेला · डावा-उजवा चालणाऱ्याचा, तुमचा नाही

एक माणूस उत्तरेकडे ४ किमी चालतो, उजवीकडे वळून ३ किमी चालतो. तो सुरुवातीच्या बिंदूपासून किती अंतरावर व कोणत्या दिशेला आहे? → उजवीकडे वळल्यावर त्याचे तोंड पूर्वेकडे होते, म्हणून दोन टप्पे उत्तरेकडे ४ किमी व पूर्वेकडे ३ किमी असे आहेत; ते वेगवेगळ्या अक्षांवर असल्याने एकमेकांतून वजा होत नाहीत. अंतर = √(४² + ३²) = √२५ = ५ किमी, ईशान्य दिशेला. पडताळणी: प्रत्यक्ष चाललेल्या ७ किमीपेक्षा ५ हे कमी आहे आणि ४ व ३ या दोन्ही टप्प्यांपेक्षा जास्त आहे — कर्ण नेमका असाच असला पाहिजे.