साखळी नियम

साखळी नियम म्हणजे प्रमाणाचा अनेकदा वापर. तुम्हाला ठरवायचे असते ते एकच — प्रत्येक राशी सरळ प्रमाणात आहे की व्यस्त.

• सरळ — एक वाढली की दुसरीही वाढते. जास्त वह्या, जास्त खर्च. जास्त यंत्रे, जास्त उत्पादन.
• व्यस्त — एक वाढली की दुसरी घटते. जास्त माणसे, कमी दिवस. दिवसाचे जास्त तास, कमी दिवस.

कामाच्या उदाहरणांचे मुख्य समीकरण असे —

मा१ × दि१ × ता१ / का१ = मा२ × दि२ × ता२ / का२

(मा = माणसे, दि = दिवस, ता = दिवसाचे तास, का = कामाचे प्रमाण). माहीत असलेले भरा, एकच अज्ञात उरते.

सर्वात सामान्य चूक म्हणजे गुणोत्तर उलटे लावणे. यावर पक्की कसोटी आहे: गुणाकाराआधी स्वतःला विचारा — "उत्तर मोठे यायला हवे की लहान?" १५ माणसांना १२ दिवस लागत असतील, तर २० माणसांना १२ पेक्षा कमी दिवस लागले पाहिजेत — म्हणून गुणक १५/२० हा एकापेक्षा लहान असावा, २०/१५ नव्हे. आधी दिशा तपासा, मगच आकडेमोड करा.

नेहमीच्या प्रकारासाठी युक्ती: एकूण काम = माणसे × दिवस, आणि हे एकूण स्थिर असते. १५ × १२ = १८० मनुष्य-दिवस हा आकडा कितीही माणसांसाठी पुन्हा वापरता येतो.

मा१×दि१×ता१/का१ = मा२×दि२×ता२/का२ · माणसे व तास हे दिवसांशी व्यस्त · काम, खर्च, उत्पादन सरळ · एकूण काम = माणसे × दिवस

१५ माणसे एक भिंत १२ दिवसांत बांधतात. २० माणसांना किती दिवस लागतील? → माणसे व दिवस व्यस्त प्रमाणात, म्हणून दिवस = १२ × १५/२० = ९ दिवस. दोन प्रकारे पडताळणी: जास्त माणसे म्हणजे कमी दिवस, आणि ९ < १२; तसेच एकूण काम = १५ × १२ = १८० मनुष्य-दिवस, जे २० माणसे १८० ÷ २० = ९ दिवसांत संपवतात.