रोखे व समभाग

इथले सर्व काही एका फरकावर उभे आहे:

• दर्शनी किंमत ही समभागावर छापलेली असते व प्रश्नात वेगळे सांगितले नसल्यास नेहमी ₹१०० असते. लाभांशाची टक्केवारी दर्शनी किंमतीवर असते — "९% रोखा" म्हणजे प्रत्येक ₹१०० रोख्यावर वर्षाला ₹९, तो कितीलाही विकत घेतला तरी.
• बाजारभाव म्हणजे प्रत्यक्षात मोजावी लागणारी किंमत. ₹२० अधिमूल्याने घेतल्यास ₹१२०, ₹२० सवलतीने घेतल्यास ₹८०; "सममूल्याने" म्हणजे ₹१००.

सूत्रे यातूनच येतात:

• ₹१०० चे समभाग = गुंतवणूक ÷ बाजारभाव
• वार्षिक उत्पन्न = समभागांची संख्या × लाभांश
• परतावा% = लाभांश × १०० ÷ बाजारभाव — म्हणजे गुंतवलेल्या पैशावरील परतावा
• दलाली खरेदीच्या वेळी बाजारभावात मिळवावी व विक्रीच्या वेळी वजा करावी.

सर्वात सामान्य चूक म्हणजे "९% रोखा" यातील ९% हाच परतावा समजणे. तो परतावा नाही — तो दर्शनी किंमतीवरील लाभांश आहे. तोच रोखा ₹१२० ला घेतला तर प्रत्यक्ष परतावा ९ × १००/१२० = ७.५% असतो. "परतावा" विचारला असेल तर छेदात बाजारभाव येतो; "उत्पन्न" विचारले असेल तर गुणकात लाभांश येतो.

ठोकताळा: सममूल्यापेक्षा महाग घेतल्यास परतावा दिलेल्या दरापेक्षा कमी; स्वस्त घेतल्यास जास्त.

दर्शनी किंमत = ₹१०० · समभाग = गुंतवणूक ÷ बाजारभाव · उत्पन्न = समभाग × लाभांश · परतावा% = लाभांश × १०० / बाजारभाव · खरेदीत: बाजारभाव + दलाली

९% रोख्यात ₹१२० भावाने ₹९,६०० गुंतवल्यास वार्षिक उत्पन्न किती? → ₹१०० दर्शनी किंमतीचे घेतलेले समभाग = ९६०० ÷ १२० = ८०. उत्पन्न = ८० × ₹९ = ₹७२०. परताव्यावरून पडताळणी: परतावा% = ९ × १००/१२० = ७.५%, आणि ₹९,६०० चे ७.५% म्हणजे ₹७२०. लक्षात घ्या, उत्पन्न हे ₹९,६०० चे ९% (₹८६४) नाही — ९% ही दर्शनी किंमतीवर आहे, खर्च केलेल्या पैशावर नाही.